157 kg śmieci wokół Odry. Wolontariusze i ekolodzy posprzątali ten sam teren przy rzece, który przeczesywali dokładnie rok wcześniej. Było mniej plastikowych butelek i puszek, za to więcej szkła.
https://wroclaw.tvp.pl/95328413/mniej-plastiku-wiecej-szkla
System kaucyjny działa!
Nad Odrą o 90% mniej butelek PET i o 82,5% mniej puszek. Jednocześnie rośnie problem szkła po alkoholu
Wrocław, 10 września 2026 r. – Fundacja Waste Free Oceans oraz Dominik Dobrowolski, organizator akcji Czysta Odra i Czysta Wisła, przy wsparciu wolontariatu pracowniczego Kompanii Piwowarskiej, przeprowadzili drugą porównawczą akcję sprzątania prawego brzegu Odry we Wrocławiu.
To samo badanie – rok później!
Badanie przeprowadzono na dokładnie tym samym obszarze co rok wcześniej, przy udziale takiej samej liczby uczestników i w takim samym czasie. Wyniki pokazują bardzo duży spadek masy porzuconych butelek PET i puszek aluminiowych oraz jednoczesny wyraźny wzrost zaśmiecenia szkłem po alkoholu i pozostałymi odpadami.
Celem akcji było nie tylko uprzątnięcie terenu, ale również porównanie skali i struktury zaśmiecenia przed i po wprowadzeniu w Polsce systemu kaucyjnego. Wszystkie zebrane odpady zostały posegregowane, zważone i poddane analizie morfologicznej.
Aby zapewnić możliwie dużą porównywalność wyników, w obu badaniach uczestniczyły 22 osoby, sprzątanie trwało 2,5 godziny, a badaniem objęto dokładnie ten sam teren – prawy brzeg Odry od Mostu Trzebnickiego do Mostu Warszawskiego.
Wyniki badania w 2025 roku!
Zebrano łącznie 119 kg odpadów, w tym:
- 88 kg szklanych opakowań po alkoholu,
- 4 kg puszek aluminiowych,
- 8 kg butelek PET,
- 19 kg odpadów zmieszanych i poużytkowych, w tym opakowań, tekstyliów i odpadów wielomateriałowych.
Wyniki badania w 2026 roku!
Zebrano łącznie 157,5 kg odpadów, w tym:
- 114 kg szklanych opakowań po alkoholu,
- 0,7 kg puszek aluminiowych, z czego 0,5 kg stanowiły stare opakowania bez znaku kaucji,
- 0,8 kg butelek PET, z czego 0,5 kg stanowiły stare opakowania bez znaku kaucji,
- 42 kg pozostałych odpadów zmieszanych, poużytkowych, opakowaniowych, tekstylnych i wielomateriałowych.
Więcej odpadów w środowisku!
Porównanie wyników rok do roku pokazuje bardzo wyraźne różnice:
o 121% wzrosła masa pozostałych odpadów zmieszanych,
o 29,5% wzrosła masa szklanych opakowań po alkoholu.
Łączna masa wszystkich zebranych odpadów wzrosła z 119 kg do 157,5 kg, czyli o 32,4%.
Opakowanie, które ma wartość, znacznie rzadziej staje się śmieciem!
O 90% spadła masa porzuconych butelek PET, a o 82,5% spadła masa porzuconych puszek aluminiowych.
Najbardziej widoczną zmianą pomiędzy obiema akcjami jest niemal całkowite zniknięcie z badanego terenu butelek PET oraz bardzo duży spadek masy puszek aluminiowych.
Spadek zaśmiecenia butelkami PET o 90% oraz puszkami aluminiowymi o 82,5% wskazuje na bardzo silny efekt wprowadzenia w Polsce systemu kaucyjnego. Co więcej, znaczną część nielicznych znalezionych w 2026 roku opakowań stanowiły starsze butelki i puszki, nieobjęte jeszcze systemem i pozbawione oznaczenia kaucji.
Nadanie opakowaniom realnej wartości ekonomicznej sprawia, że znacznie rzadziej trafiają one do środowiska, a nawet jeśli zostaną porzucone, zwiększa się prawdopodobieństwo, że zostaną zebrane i zwrócone.
Wyniki porównania pokazują, że odpowiednio skonstruowane prawo i rozwiązania systemowe mogą znacznie skuteczniej wpływać na zachowania konsumentów niż same działania informacyjne czy dotychczasowy system gospodarowania odpadami komunalnymi.
Dalszy rozwój systemu powinien obejmować przede wszystkim zwiększanie dostępności automatów do zwrotu opakowań oraz innych łatwo dostępnych punktów zbiórki.
Coraz większy problem ze szkłem po alkoholu!
Zupełnie przeciwny trend widoczny jest w przypadku szklanych opakowań po napojach alkoholowych. Ich masa wzrosła z 88 kg w 2025 roku do 114 kg w 2026 roku, czyli o 29,5%.
Szkło po alkoholu pozostaje zdecydowanie największą pojedynczą kategorią odpadów znajdowanych podczas sprzątania tego odcinka Odry.
Szklane opakowania po alkoholu oraz inne odpady, w tym opakowaniowe i poużytkowe, znajdowano przy tym w tych samych miejscach. Wskazuje to, że przynajmniej część zaśmiecenia może być związana ze spożywaniem alkoholu w przestrzeni publicznej, po którym pozostawiane są nie tylko butelki, ale także inne opakowania i odpady.
Szkło bez kaucji nadal trafia do środowiska
Problem pogłębia brak systemu kaucyjnego obejmującego jednorazowe szklane opakowania po alkoholu. W przeciwieństwie do butelek PET i puszek aluminiowych porzucona jednorazowa szklana butelka nadal praktycznie nie ma dla konsumenta wartości ekonomicznej.
Dlatego jednym z najważniejszych wniosków z tegorocznego badania jest potrzeba rozszerzenia systemu kaucyjnego na jednorazowe szklane opakowania po napojach alkoholowych.
Mogłoby to nie tylko zwiększyć poziom ich selektywnej zbiórki, ale również ograniczyć zaśmiecanie terenów publicznych innymi odpadami.
121% więcej pozostałych odpadów!
Niepokojący jest również wzrost masy pozostałych odpadów zmieszanych – z 19 do 42 kg, czyli aż o 121%.
Tak duży wzrost pokazuje, że poza systemowymi rozwiązaniami dotyczącymi konkretnych rodzajów opakowań konieczne są również skuteczniejsze działania ograniczające samo zjawisko zaśmiecania przestrzeni publicznej.
Problemem pozostają m.in. niewystarczająca kontrola terenów publicznych, niska wykrywalność przypadków zaśmiecania, brak realnej nieuchronności kary, nieskuteczne działania prewencyjne, niska świadomość ekologiczna oraz społeczne przyzwolenie na pozostawianie odpadów w środowisku.
Istotna jest również rola straży miejskiej i innych służb odpowiedzialnych za porządek w przestrzeni publicznej. W miejscach regularnie wykorzystywanych do spożywania alkoholu potrzebne są zarówno działania prewencyjne, jak i skuteczniejsze egzekwowanie obowiązujących przepisów.
Mieszkańcy mogą natomiast obawiać się samodzielnego zwracania uwagi grupom spożywającym alkohol i pozostawiającym po sobie odpady. Dlatego ciężar reagowania na takie zachowania nie powinien być przerzucany na lokalną społeczność.
Prawo może realnie zmieniać zachowania!
Porównanie dwóch akcji przeprowadzonych w porównywalnych warunkach – na tym samym obszarze, przy tej samej liczbie wolontariuszy i takim samym czasie sprzątania – pokazuje dwa zupełnie odmienne zjawiska.
W przypadku opakowań objętych systemem kaucyjnym zaśmiecenie gwałtownie spadło. W przypadku szkła po alkoholu, pozostającego poza takim mechanizmem, problem się pogłębił.
To argument za tym, że skuteczne rozwiązania systemowe i ekonomiczne mogą jednocześnie chronić środowisko, wspierać gospodarkę obiegu zamkniętego oraz wpływać na zachowania konsumentów znacznie skuteczniej niż same apele i działania informacyjne.
Kolejnym krokiem powinno być dalsze rozwijanie infrastruktury zwrotu opakowań oraz rozszerzenie systemu kaucyjnego na jednorazowe szklane opakowania po alkoholu.
Badanie i analizę wyników przeprowadzili:
Filip Piotrowski – Fundacja Waste Free Oceans
tel. 603 267 267
e-mail: filip.piotrowski@wastefreeoceans.org
www.wastefreeoceans.org
Dominik Dobrowolski – Akcja Czysta Odra, Akcja Czysta Wisła
tel. 697 092 978
e-mail: dominik@cycling-recycling.eu
www.cycling-recycling.eu
Akcję sprzątania przeprowadzono przy wsparciu wolontariatu pracowniczego Kompanii Piwowarskiej.
Odpady zebrane podczas akcji zostały zagospodarowane przez Ekosystem Sp. z o.o. we Wrocławiu.
Dziękujemy wszystkim partnerom i wolontariuszom za udział w akcji.
Zdjęcia z akcji na stronie: https://www.facebook.com/CleanUpVistula